Nếu bọ cánh cứng là "vua" của các loại tiêu bản, thì Kiến vương (hay còn gọi là Kiến dương) chính là những vị hoàng đế sở hữu vương miện uy nghi nhất. Trong bài viết hôm nay, mình sẽ cùng các bạn tìm hiểu sâu hơn về nhóm bọ có sừng đầy cuốn hút này.

1. Kiến vương, Kiến dương – Tại sao lại có tên gọi này?

Thực tế, tên gọi "Kiến vương" hay "Kiến dương" thường được dùng để chỉ các loài thuộc phân họ Dynastinae (một nhóm lớn trong họ Bọ hung).

  • Về tên gọi: "Kiến" ở đây không phải là loài kiến nhỏ bé, mà là cách gọi dân gian cho những loài bọ có sức mạnh cơ bắp. "Vương" hay "Dương" ám chỉ chiếc sừng oai vệ của con đực, trông giống như vương miện hoặc cặp sừng của loài dê (dương).

  • Tên khoa học phổ biến: Tại Việt Nam, loài chúng ta thường gặp nhất là Oryctes rhinoceros (Kiến vương hại dừa) và Xylotrupes gideon (Kiến vương sừng chữ Y).

Xylotrupes gideon, male (Nguồn: wikipedia)

 Oryctes rhinoceros


2. Đặc điểm hình thái: Sự kỳ diệu của tạo hóa

Điểm khiến bất cứ ai cũng phải trầm trồ khi nhìn thấy một chú Kiến vương chính là chiếc sừng.

  • Vũ khí sinh tồn: Sừng chỉ xuất hiện ở con đực, dùng để chiến đấu giành lãnh thổ hoặc bạn tình.

  • Lớp vỏ kitin: Vỏ của chúng dày và cứng đến mức có thể chịu được những cú va đập mạnh. Khi làm tiêu bản, lớp vỏ này có độ bóng tự nhiên rất đẹp, đôi khi ánh lên sắc nâu đỏ hoặc đen tuyền tùy vào độ tuổi và loài.

3. Tập tính và vòng đời

Có một sự thật thú vị: Phần lớn cuộc đời của Kiến vương lại nằm dưới mặt đất.

  • Giai đoạn ấu trùng (Sùng đất): Chúng sống trong các đống mùn hữu cơ, xác cây mục (như thân dừa, gốc rơm). Đây là giai đoạn chúng "ăn cả thế giới" để tích lũy năng lượng.

  • Giai đoạn trưởng thành: Khi lột xác thành bọ cánh cứng, chúng thường hoạt động về đêm và bị thu hút bởi ánh sáng đèn. Đây chính là thời điểm lý tưởng để bạn thu thập mẫu vật ngay tại vườn.

4. Giá trị trong nghệ thuật làm tiêu bản

Kiến vương là mẫu vật "phải có" trong bộ sưu tập của bất kỳ ai vì:

  1. Dễ tạo dáng: Với kích thước lớn, bạn dễ dàng điều chỉnh các khớp chân và sừng mà không sợ làm hỏng chi tiết nhỏ.

  2. Độ bền cực cao: Tiêu bản Kiến vương nếu được xử lý đúng cách có thể bảo quản hàng chục năm mà không hề xuống sắc.

  3. Sức hút thương mại: Những khối Resin hoặc khung kính có chứa Kiến vương sừng lớn luôn là mặt hàng "cháy hàng" nhất vì vẻ ngoài mạnh mẽ, tượng trưng cho sức mạnh và sự kiên cường.

5. Góc quan sát tại hiện trường

Trong những lần khảo sát tại Long An, mình nhận thấy Kiến vương thường xuất hiện nhiều ở các khu vực trồng dừa hoặc vườn cây ăn trái lâu năm. Một mẹo nhỏ cho các bạn: Hãy chú ý những cây dừa có phần lá bị cắt hình chữ V – đó chính là dấu hiệu "đại bản doanh" của những chú Kiến vương này đấy!

Kết luận

Dù trong nông nghiệp chúng có thể bị xem là loài gây hại cho cây dừa, nhưng dưới góc độ nghiên cứu và nghệ thuật, Kiến vương là một báu vật của thiên nhiên. Bạn thích vẻ đẹp của loài Kiến vương sừng chữ Y hay sự đơn giản của loài Kiến vương dừa truyền thống?


Phân loại khoa học

  • Giới (Kingdom / regnum): Animalia (Giới Động vật) (w)
    • Ngành (Phylum): Arthropoda (Động vật Chân khớp) (w)
      • Lớp (Class): Insecta (Lớp Côn trùng) (w)
        • Bộ (Order / ordo): Coleoptera (Bộ Cánh cứng) (w)
        • Phân bộ (subordo): Polyphaga
        • Phân thứ bộ (infraordo): Scarabeiformia
          • Liên họ (superfamilia): Scarabaeoidea
          • Họ (Family / familia): Scarabaeidae (Họ Bọ hung) (w)
          • Phân họ (subfamilia): Dynastinae (Phân họ Kiến Vương) (w)
            • Chi (genus): Xylotrupes (w)
              • Loài (Species / species): Xylotrupes gideon (Kiến vương sừng chữ Y) (w)
            • Chi (genus): Oryctes
              • Loài (Species / species): Oryctes rhinoceros (Kiến vương một sừng) (w)